Karta Nauczyciela. Komentarz

Publikacja to praktyczny komentarz do ustawy – Karta Nauczyciela, która jest podstawowym aktem prawnym regulującym wszystkie zagadnienia związane z zatrudnieniem nauczycielek, nauczycieli, wychowawczyń i wychowawców oraz innych pracownic i pracowników pedagogicznych. Ustawa ta reguluje kwestie związane z czasem pracy, awansem zawodowym, wynagradzaniem, podnoszeniem kwalifikacji oraz innymi świadczeniami związanymi z pracą i świadczeniami socjalnymi dla nauczycieli i byłych nauczycieli.

Obecne, czwarte wydanie komentarza uwzględnia nowelizacje, jakie wprowadzono do Karty Nauczyciela po 1.9.2022 r., w szczególności przyjęte ustawą z 25.7.2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1160), w przypadku której część jej przepisów weszła w życie 1.9.2025 r., a część wchodzi w życie 1.1.2026 r.

Jest pierwszym komentarzem, który opisuje problematykę awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli, uwzględniającym najnowsze zmiany w pragmatyce nauczycielskiej. Jest również pierwszą publikacją, która opisuje kwestie czasu pracy i zasad wynagradzania nauczycieli w kontekście przydzielania nauczycielom doraźnych zastępstw i wynagradzania za godziny ponadwymiarowe, z uwzględnieniem nowelizacji z 21.11.2025 r. Publikacja omawia także zmiany w zakresie odpraw emerytalnych, nagród jubileuszowych oraz urlopu dla poratowania zdrowia, jak również prawo nauczycieli do wcześniejszej emerytury.

Karta Nauczyciela reguluje stosunki pracy nauczycieli zatrudnionych m.in. w szkołach, przedszkolach, placówkach i administracji oświatowej oraz nauczycieli zwolnionych z obowiązku świadczenia pracy na czas pełnienia funkcji w zarządzie zakładowej (międzyzakładowej) organizacji związkowej. Jest aktem prawnym zawierającym szereg rozwiązań odrębnych względem Kodeksu pracy, przykładowo przewiduje możliwość rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem jedynie ze ściśle określonych przyczyn oraz wprowadzającym odpowiedzialność dyscyplinarną nauczycieli przed komisją dyscyplinarną, a nie przed pracodawcą.

W ostatnich latach Karta Nauczyciela uległa bardzo istotnym modyfikacjom, które wynikały główne z nowelizacji wprowadzonych ustawą z 5.8.2022 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1730) i ustawą z 25.7.2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1160). Zmiany dotyczą:

• oceny pracy nauczycieli,
• awansu zawodowego,
• nawiązywania i rozwiązywania stosunków pracy nauczycieli przygotowujących się do pracy w zawodzie,
• obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe,
• przydzielania doraźnych zastępstw,
• nagród jubileuszowych,
• odpraw emerytalnych,
• wcześniejszych emerytur nauczycieli,
• korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia,
• uprawnień wynikających z prawodawstwa europejskiego implementowanych do polskiego porządku prawnego.

Nowelizacje te spowodowały konieczność stosowania przepisów Karty Nauczyciela z różnych okresów ich obowiązywania. W komentarzu omówiono szczegółowo zasady dokonywania oceny pracy i odbywania awansu zawodowego nauczycieli, z uwzględnieniem przepisów przejściowych, które pozwalają czasowo na stosowanie rozwiązań obowiązujących do 31.8.2022 r., tych obowiązujących między 1.9.2022 r. do 31.8.2025 r. oraz po tej dacie.

Najważniejsze atuty komentarza:

• przygotowane przez praktyków z wieloletnim doświadczeniem omówienie wszystkich przepisów Karty Nauczyciela wraz z bogatym orzecznictwem sądowym;
• bardzo dokładne omówienie zakresu stosowania Karty Nauczyciela do poszczególnych grup pracowników;
• liczne przykłady zawierające praktyczne wyjaśnienia kwestii problematycznych;
• opisanie awansu zawodowego w ujęciu praktycznym, popartym stanowiskami MEN i bardzo bogatym orzecznictwem sądowym, z
• uwzględnieniem stosowania różnych przepisów w zależności od etapu kariery zawodowej, na jakim znajduje się nauczyciel (na jakim etapie w uzyskiwaniu stopnia awansu znajdował się w dniu wejścia w życie nowelizacji z 5.8.2022 r. oraz z 25.7.2025 r.);
• opisanie problematyki awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli w perspektywie obowiązywania przepisów zmienianych na przestrzeni ostatnich kilku lat. Komentarz bardzo precyzyjnie wyjaśnia, w stosunku do jakich grup nauczycieli stosuje się przepisy Karty Nauczyciela w poprzednim brzmieniu ustawy;
• wyjaśnienie zasad przydzielania nauczycielom zastępstw doraźnych wraz z ustawowymi ograniczeniami w tym zakresie;
• omówienie kwestii wyliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, w tym w tygodniach w których zajęcia, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela nie odbywają się we wszystkie dni tygodnia;
• wyjaśnienie finansowania doskonalenia zawodowego, z uwzględnieniem szkoleń branżowych;
• uwzględnienie wszystkich zmian dotyczących awansu zawodowego nauczycieli szkół polskich za granicą i nauczycieli wydelegowanych do szkół europejskich.

Prezentowana publikacja szczegółowo omawia takie kwestie, jak:

• ocena pracy nauczyciela – wraz z omówieniem zmian, jakie weszły w życie 1.9.2025 r. i 28.11.2025 r.;
• zmiany w awansie zawodowym nauczycieli od 1.9.2025 r. – wraz z omówieniem zakresu stosowania przepisów obowiązujących przed tą datą;
• awans zawodowy nauczycieli szkół polskich;
• zasady zatrudniania nauczycieli;
• udzielanie urlopu dla poratowania zdrowia, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych w związku z objęciem nauczycielek i nauczycieli prawem do wcześniejszej emerytury;
• dodatki socjalne dla nauczycieli, w tym dodatek na start według zasad obowiązujących od 1.9.2022 r.;
• uprawnienia urlopowe dyrektorów i innych osób pełniących funkcje kierownicze szkole;
• zasady finansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli (w tym szkoleń branżowych);
• korzystanie przez nauczycielki i nauczycieli z uprawnień związanych z rodzicielstwem oraz uprawnień dotyczących godzenia życia prywatnego z pracą zawodową (urlop opiekuńczy i z powodu działania siły wyższej).

W komentarzu Czytelnik znajdzie odpowiedzi na m.in. następujące pytania:

• W jaki sposób jest dokonywana ocena pracy nauczyciela i dyrektora szkoły oraz kiedy stosuje się do niej przepisy obowiązujące przed 1.9.2025 r. i przed 28.11.2025 r.?
• Jakie zmiany w awansie zawodowym wprowadzono od 1.9.2025 r. i kogo one dotyczą, a kto odbywa awans zawodowy na starych zasadach?
• W jaki sposób awans zawodowy realizują nauczyciele szkół polskich za granicą?
• Jakie są zasady przydzielania nauczycielom zastępstw doraźnych i jakie ustawowe ograniczenia należy uwzględnić?
• W jaki sposób wylicza się wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, szczególnie w tygodniach, w których zajęcia nie odbywają się we wszystkie dni tygodnia?
• Jakie zmiany w zakresie finansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli, w tym szkoleń branżowych, zostały wprowadzone, i jak je stosować?
• W jaki sposób zatrudnia się nauczycieli na nowych zasadach od 1.9.2025 r. i jakie są różnice dla nauczycieli początkujących?
• Jakie uprawnienia urlopowe przysługują dyrektorom i innym osobom pełniącym funkcje kierownicze?
• Jakie są zasady udzielania urlopu dla poratowania zdrowia, w szczególności dla nauczycieli korzystających z uprawnień do wcześniejszej emerytury?
• Jakie zmiany w awansie zawodowym i ocenie pracy nauczycieli zostały wprowadzone od 1.9.2025 r. i jakie są ich konsekwencje?
• W jaki sposób korzysta się z uprawnień związanych z rodzicielstwem, urlopem opiekuńczym i z powodu działania siły wyższej?
• Jakie są zasady awansu zawodowego nauczycieli wydelegowanych do szkół europejskich?

Komentarz skierowany jest do wydziałów oświatowych w jst, dyrektorów publicznych i niepublicznych jednostek oświatowych (szkół i przedszkoli), nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych.